ඓතිහාසික මහනුවර නගරයේ හදවතෙහි පිහිටා ඇති පැරණිම කතෝලික දෙවස්ථානය, 'ශාන්ත පාවුළු දේවස්ථානය'

ඓතිහාසික සෙංකඩගල රාජධානියේ පැරණිම කතෝලික දෙවස්ථානය වශයෙන් සැලකෙන ශාන්ත පාවුළු දේවස්ථානය, ක්‍රි. ව. 1846 දී බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන් විසින් දළදා මාලිගාවට අයත් භූමියක ඉදිකරන ලද්දකි. මෙය රජ වීදියටත් දේව වීදියටත් මයිම්ව දළදා මාළිගය අසල නාථ දේවාලයට හා පත්තිනි දේවාලයට නුදුරින් බෞද්ධ ආගමික ගොඩනැගිලි අතර පිහිටා ඇත.

බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ මුල් යුගයේ දී ඉංග්‍රීසීන් තම ආගමික කටයුතු සඳහා මඟුල් මඩුව යොදාගෙන තිබු අතර එහි යාඥා කිරීම්, දේව පූජා ඇතුළු ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු පවත්වාගෙන යෑමට සිංහල රදළවරු දැඩි සේ විරෝධතාවය පල කර ඇත. එමෙන්ම බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා බලඇණිය සහ ලාංකිකයන් කිහිප දෙනෙකු වන්දනාමාන කිරීම සඳහා මහනුවර රජවරුන්ගේ පුරාණ ප්‍රේක්ෂක ශාලාව භාවිතා කරමින් සිටියහ. එවිට ඉංග්‍රීසි නිලධාරින් පවසා ඇත්තේ විනිශ්චයකාරවරුන්ට රාජකාරියට යාමට පෙර දෙවියන් ඉදිරියේ දිව්රුම් දීම අවශ්‍ය බව ය. එම නිසා දේවස්ථානයක් ඉදිකිරීමට ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවෙන් අලකොළමඩිත්ත නොහොත් ක්‍රවුන් ඉඩම නම් ඉඩමෙන් කොටසක් වෙන්කරගන්නා ලදී.

එහි දේවස්ථානය ඉදිකිරීමේ අදහස ක්‍රි.ව. 1825 දී කල්කටාවේ දෙවැනි බිෂොප් රෙජිනල්ස් හීබර් පියතුමන් තහවුරු කිරීමේ සේවාවක් සඳහා මෙරටට පැමිණි අවස්ථාවේ ප්‍රථමයෙන්ම ඉදිරිපත් වුණුද, නමුත් දේවස්ථානයේ ඉදිකිරීම් දවසින් දවස පමා විය. නැවත ඉදිකිරීම් කටයුතු ආරම්භ කරන ලද්දේ ක්‍රි.ව 1843 මාර්තු මාසයේදී මදුරාසියේ බිෂොප්වරයා විසින්ය මුල්ගල තැබීමෙනි. දේවස්ථාන ගොඩනැගිල්ල ගඩොල්වලින් ඉදිකළ අතර ක්‍රි.ව. 1848 දී ආගමික කටයුතු සදහා විවෘත කරන ලදී. මූලික වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය රෙජිමේන්තු සඳහා ආරක්ෂක දේවස්ථානයක් ලෙස සේවය කළ කොළඹ ප්‍රථම රදගුරු ජේම්ස් චැප්මන් විසින් ක්‍රි.ව. 1853 ජනවාරි මාසයේදී පල්ලිය විධිමත් ලෙස කැප කර "ශාන්ත පාවුළු" ලෙස නම් කරන ලදී. "චැප්ලින්ස්" ලෙස හැඳින්වෙන ශාන්ත පාවුළු දේවස්ථානයේ පූජකවරු, උඩරට පළාත් බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණයේ හමුදා ඉතිහාසයේ සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ. පල්ලියේ අනුස්මරණ පුවරු ලංකා රයිෆල් රෙජිමේන්තුවේ සහ ලංකා පාබල හමුදාවේ අය ඇතුළුව මෙම පූජකවරුන්, නිලධාරීන් සහ මිනිසුන්ගේ දායකත්වයට ගෞරව කරයි.

කඳුකරයේ හදවතෙහි පිහිටා ඇති ඉතිහාසය, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම් රාශියකින් යුත් දේවස්ථාන‍ය කුරුසයක ආකාරයට ඉදිකළ ගොඩනැගිල්ලකි. වාස්තු විද්‍යාත්මකව, ශාන්ත පාවුළු මන්දිරය වාතය සහිත අභ්‍යන්තරය සහ මධ්‍ය මධ්‍ය අන්තරාලය හැර කුළුණු නොමැති වීම කැපී පෙනේ. පොල් අතු රටාව සහිත දැව සිවිලිම සෞන්දර්යාත්මක අගයකින් යුතු වාස්තුවිද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස හඳුන්වාදිය හැකිය. දේවස්ථානය ඉදිරිපස ඉහළට විහිදී යන සරල හතරැස් බටහිර කුළුණකින් සමන්විත වන අතර එහි දිශා තුනක ඔරලෝසු මුහුණත් වලින් සරසා ඇති යුධ මණ්ඩපයක් සහ නාද මාලාවක් සහ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සීනුවක් ඇත. සම්පූර්ණ ව්‍යුහය ටෙරාකොටා ගඩොලින් නිමවා ඇති අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අද්විතීය උදාහරණයක් වන අතර එහි ටෙරකොටා ගඩොල්වලින් නිමවූ දැඩි ගඩොල් බිත්ති සහ කුළුණු පැවතීම මගින් මනාව විද්‍යා මානවේ.

මහනුවර ශාන්ත පාවුළු දේවස්ථානය තුළ ඇති කලාත්මක අංග රාශියක් හඳුනාගත හැකිය. ඒ අතරින්, රංජිත වීදුරු,කිරිගරුඬ ඵලක,දැවමය ගරාදි වැට, කිරිගරුඬ බෞතීස්ම තටාකය, පිත්තල බයිබල්, දැවමය කැටයම් සහිත අල්තාරය ඉන් කිහිපයක් ලෙස දැක්විය හැකිය. දේවස්ථානය දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී කලාංගයක් වන කිරිගරුඬ ඵලක, ලංකාව තුළදී මරණයට පත් වූ ඉංග්‍රීසී ජාතිකයින්ගේ පවුලේ සාමාජිකයන් විසින් ඔහු සිහිවීම සඳහා ප්‍රදානය කරන ලද සිහිවටන වේ. යටත්විජිත රාශියක පාලන බලය හා ආර්ථික බලය හිමිව තිබූ බ්‍රිතාන්‍යයේ සමකාලීන පවුල් ආර්ථිකයේ වර්ධනීය හා ශක්තිමත්භාවය මෙමගින් මනාව පිළිබිඹු වේ.

දේවස්ථානය අලංකාර කරන වර්ණ වීදුරු ක්‍රි.ව. 1874 දී එංගලන්තයෙන් ගෙන්වා ඇති අතර එමෙන්ම ක්‍රි.ව. 1874 ට අයත් පයිප්ප ඕගන් එකක් ද දක්නට ලැබේ. III වන ජෝර්ජ් රජු විසින් බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා බලකොටුවට කරන ලද සේවය අගයමින් පල්ලියට රිදී-ගිල්ට් හවුලක් පිරිනැමීමද සිදු කලබවට සාක්ෂි සාදක පවතී. විශේෂයෙන්ම පාස්කු සහ නත්තල් දිනයන්හී පූජා වලදී මෙම කට්ටලය තවමත් භාවිතයේ පවතී. වසර ගණනාවක් පුරා, පල්ලිය විවිධ ව්යුහාත්මක වෙනස්කම් වලට භාජනය වී ඇති අතර ක්‍රි.ව. 1878 දී, Archdeacon Matthew විසින් සැලකිය යුතු විශාල කිරීම සහ අලංකාර කිරීමේ උත්සාහයන් සඳහා නායකත්වය දුන් අතර, ක්‍රි.ව. 1908 දී එංගලන්තයේ නිපදවන ලද යකඩ පිවිසුම් දොරටු එකතු කරන ලදී. මෙම වැඩිදියුණු කිරීම් පල්ලියේ සෞන්දර්යාත්මක හා ඓතිහාසික පොහොසත්කමට දායක වේ.

අද මෙය ඇග්ලිකන් ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. කලකට පෙර මෙම දේවස්ථානය මෙම ස්ථානයෙන් ඉවත් කරන ලෙස බලපෑම් පැමිණියත් එහි පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නිසාවෙන් එම අදහස ක්‍රියාවට නැංවුයේ නැත. මෙම ගොඩනැගිල්ල වර්ෂ 2005 ජූලි 8 දා පුරාවිද්‍යා රක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස නම් කරන ලදී. #IamThilanka

 සෙංකණ්ඩ පුර - තිලංක රත්නායක